مازندران » 1 برقرار گشت ؛ و زمانى ، « به منادمت ركن الدوله ، محمد تقى ميرزا پسر محمد شاه قاجار . » ساليان متمادى در زمره‌ى « مترجمين دار الترجمه بوده ؛ روزنامه‌هاى عربى كه از اسلامبول و مصر براى ناصر الدين شاه مىفرستادند ، مشار اليه مطالب سياسى و پليتيكى آن‌ها را ترجمه كرده ، كتابچه ساخته ، به حضور » مىبرد . سر آخر ، « به رتبه‌ى استيفا نائل گرديده » 1 ؛ در سنه‌ى يكهزار و سيصد و چهارده هجرى قمرى ، حسب الامر مظفر الدين شاه ، و به صدور دستخط سلطنت و فرمان دولت ، به نگارش « تاريخ دولتى » آغاز كرده ، « افضل التواريخ » را پرداخت . نگارنده را جز اثر فوق الذكر ، آثارى است ديگر ؛ و آن آثار ، بدين قرار : « ركن الاسفار » ؛ « سحر سامرى و سفرنامه‌ى ناصرى » ؛ « سفرنامه‌ى خراسان و كرمان » ؛ « كتابچه‌ى تفضيل و حالات دار الايمان قم » ؛ « سفرنامه‌ى قم » يا « تاريخ و جغرافياى قم » ؛ « ظفرنامه‌ى عضدى » ؛ « كراسه‌ى المعى » ؛ « تاريخ صدور قاجاريه » ؛ « صدر - التواريخ » ؛ « قرن السعادة » يا « قرن السعادتين » ؛ « ترجمه‌ى اعلام الناس بما وقع للبرامكه من بنى عباس » ؛ « افضل التفاسير » ؛ نيز دو مجموعه يادداشت‌هاى تاريخى ، مشتمل بر يادداشت‌ها ، سوادنامه‌ها و احكام مختلف . ميرزا غلامحسين خان افضل الملك « 1 » در شب بيست و سوم شهر محرم الحرام سنه‌ى 1348 هجرى قمرى ، در تهران از دار فنا به دار بقا تحويل كرد . رحمت اللّه عليه . افضل التواريخ « افضل التواريخ » اشتمال دارد بر بيان واقعات عهد مظفرى ، از سنه‌ى 1313 الى 1317 هجرى قمرى . نگارنده اين اثر را به پنج « جلد » منقسم ؛ و هريك از مجلدات دوم ، سوم ، چهارم ، و پنجم را در چهار « باب » مبوب داشته است . مبداء تمهيد مجلدات خمسه را از « جلوس مظفر » نهاده ؛ نخستين مجلد را همين نام عنوان بخشيده . ساير مجلدات را هريك به شرح وقايع يكساله‌ى سلطنت و دولت تخصيص داده ، « افضل التواريخ » ناميده است . افتتاح هر مجلد ، به استثناى آخرين آن‌ها ، به ستايش پروردگار است كاغاز هر كار را بايد ؛ پس آنگه ، رشته‌ى سخن بافته ، به اصول مطلب شتابد . محتواى مجلد نخستين : شرح كيفيت و سبب تأليف اثر ، تعيين سنه‌ى ولادت مظفر الدين شاه ، كيفيت جلوس سلطنت ، و ذكر وقايع چهل و سه روز به دو جلوس ، از يوم شنبه هيجدهم شهر ذى القعده الى سلخ شهر ذى الحجه‌ى سنه‌ى 1313 هجرى قمرى ، را شامل است . ساير مجلدات نيز ، چنان كه گفته آمد ، در چهار « باب » مبوب‌اند : باب اول هر مجلد ، مختص است به « شرح يكساله‌ى سلطنت » ؛ باب دوم به « ذكر اسامى و تعرفه‌ى

--> ( 1 ) - افضل الملك ، ميرزا غلامحسين خان كرمانى . تاريخ و جغرافياى قم . به اهتمام حسين مدرس طباطبايى ، تهران ، انتشارات وحيد ، 1396 هجرى قمرى ، صفحات : 8 الى 10 .